جلال جلالى زاده
23
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
مشخص و ضوابط آنها را ترسيم كرده پرداخته است و آنچه كه در زمينهى احكام لازم است مجتهد آنها را به كار گيرد همراه با حرص بر عنايت به زبان عربى و راهنمايى به شناخت محيطى كه وحى در آنجا نازل شده است و عنايت مهمى به دو موضوع كتاب و سنت شده است . كتاب پنج قسم است : مقدمات علمى ، احكام ، مقاصد شرع ، ادله شرعى و احكام اجتهاد و تقليد . اسلوب شاطبى با ديگران متمايز است : داراى اسلوبى سهل و واضح و از ارزشمندترين و مفيدترين كتابهاى اصول است كه دانشجو را از ديگر كتابها بىنياز مىكند ؛ چون در بين قواعد اصولى و اسرار و اهداف شريعت و حكم تشريع جمع كرده است . با اين حال اكثر كتابهاى اصول فقه كه به روش متأخرين تاليف شده ، داراى عباراتى دشوار و مشكل و پيچيدهاند كه به شكل معما و لغز و چيستان درآمدهاند . شيخ محمد خضرى بيك دراينباره نوشته است : « كتابهايى كه خواستهاند همهى مطالب را در خود گردآورى كنند ، چنان رعايت ايجاز و اختصار كردهاند كه به مرتبه الغاز و ايجاز رسيدهاند و نزديك است كه معناى عربى نداشته باشند ، مثل كتاب التحرير ابن همام و يا جمع الجوامع كه عبارت از جمع قولهاى مختلف با عباراتى است كه نه گوينده را فايدهاى رساند و نه شنونده را ، با اين وصف بنا بر قواعدى كه بيان مىكند ، خالى از استدلال است و چون اكثر اين مؤلفان عرب نبودهاند آثارشان خالى از اشكال نيست . » در عصر حاضر جنبش علمى نوينى در تأليف اين علم آغاز شده است كه هدفش آسان نمودن ، توضيح و تبيين عبارات و قواعد و اصول آن با ذكر مثالها و شواهد متعدد است . در اين كتابها تلاش شده تا از پرداختن به مباحثى كه در علم اصول از كارايى چندانى برخوردار نيست و ربطى به موضوعات اصول ندارد ، اجتناب شود كه مىتوان به چند كتاب اشاره كرد : 1 - تسهيل الوصول الى علم الاصول از محمد عبد الرحمان عبد المحلاوى ( م 1920 م ) .